Kỷ niệm 15 năm ngày thành lập Trường Hermann Gmeiner Nha Trang

     















 

   CÁC TRƯỜNG LIÊN KẾT


 

   Số lượt truy cập

328728
Chuyên mục: Hoạt động chuyên môn  
Ngày đưa tin: 04/01/2012    

Đi tìm nét đẹp trong văn chương (tiếp theo)

Nguyễn Công Trứ và giọng điệu đặc biệt  của “Bài ca ngất ngưởng”

Trong Bài ca ngất ngưởng,  Nguyễn Công Trứ đã tự tổng kết về cuộc đời mình là ngất ngưởng. Nhưng dường như không chỉ có một cuộc đời ngất ngưởng mà ngôn ngữ bài thơ cũng ngất ngưởng không kém. Có được điều đó một phần là nhờ giọng điệu đặc biệt của bài thơ.

            Bài thơ ra đời sau 1848, khi nhà thơ đã cởi trả ấn chốn quan trường, ông đã kể lại cuộc đời nhiều thăng trầm của mình là người văn võ toàn tài và những ngày tháng với cuộc sống nghỉ ngơi, vui chơi cũng rất khác thường.

Với thể loại hát nói – một thể thơ tự do, phóng khoáng – lại được viết theo lối tự thuật, có hình thức tự do, có sự linh hoạt về vần, nhịp, đối xứng nên Bài ca ngất ngưởng đã có được sự đa giọng điệu, song chủ đạo người đọc vẫn có thể cảm nhận giọng điệu thơ tự hào, sảng khoái, tự tin pha lẫn chất hài hước, đùa vui như trêu ngươi, như ngạo đời.

Có thể thấy ngay giọng điệu như độc đáo trên xuất hiện trong tín hiệu ngôn ngữ ngất ngưởng. Trừ nhan đề, có tới 4 lần từ ngất ngưởng được xuất hiện trong bài, đó là câu 4, 8, 12 và câu cuối:

 

 

 

 

 

-         Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.

 

 

 

 

 

-         Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.

 

 

 

 

 

-         Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.

 

 

 

 

 

-         Trong triều ai ngất ngưởng như ông!

Dựa vào nghĩa của từ ngất ngưởng ta có thể thấy đây là một thái độ sống đề cao cá nhân, sống giữa mọi người mà như chỉ thấy bản thân, thậm chí đó còn là thái độ khinh đời, ngạo thế, cố tình làm những điều khác thường, trái khoáy để thách thức, trêu ghẹo những người và những gì mình không thích. Song dựa vào cá tính, tài năng, bản lĩnh của Nguyễn Công Trứ thì đây là một cách sống tôn trọng sự trung thực, tôn trọng cá tính, không chấp nhận những ràng buộc quá chặt chẽ của lễ giáo phong kiến.

Từ việc hiểu về thái độ sống của Nguyễn Công Trứ, chúng ta nhận thấy sự thống nhất trong bản tự tổng kết cuộc đời ông, các giai đoạn của cuộc đời, ở mọi vị thế, độ tuổi, tất cả đều toát lên chất ngất ngưởng và như thế bao trùm là giọng điệu rất sảng khoái, tự hào mà cũng rất hài hước khi ông kể về một quá khứ lừng lẫy của Tổng đốc Hải An ngày nào, cũng vô cùng sảng khoái, thích thú như trêu ngươi khi ông tái hiện lại những say mê riêng tư sau khi đã làm được những việc có ích cho nước cho dân. Dám sống đầy phá cách như thế là bởi suốt đời ông vẫn một lòng trung quân – ái quốc. Đáng tự hào lắm chứ! Song xét từng thời kì giọng điệu chung này lại có những ý vị riêng.

Thứ nhất là trong sáu câu thơ đầu, Nguyễn Công Trứ đã ngất ngưởng ở chốn quan trường:

 

 

 

 

 

Vũ trụ nội mạc phi phận sự,

 

 

 

 

 

Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.

 

 

 

 

 

Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,

 

 

Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.

 

 

 

Lúc bình Tây, cờ Đại tướng,

 

 

 

 

 

Có khi về phủ doãn Thừa Thiên.

Bằng lời kể cùng thủ pháp liệt kê, điệp từ, sử dụng nhiều từ Hán Việt, Nguyễn Công Trứ đã hào phóng, tự tin nhận trách nhiệm với đời, vơ tất cả mọi việc trong thiên hạ vào phận sự của mình. Và như thế, Nguyễn Công Trứ đã tỏ ra tự bằng lòng về mình, ta dễ dàng nhận ra giọng điệu rất tự hào khi tác giả khoe tài năng hơn người, khoe danh vị xã hội hơn người của mình trong 28 năm ở chốn quan trường. Cách khoe của ông Hi Văn không cần khéo léo, ông như phô bày, phô trương tất cả cho thiên hạ thật rõ trong giọng điệu tự cao, tự đại có vẻ cao ngạo, khinh đời. Thế nhưng người tiếp nhận vẫn không thấy khó chịu, ghét bỏ bởi một phần đó là sự thật về tài năng và sự nghiệp của Nguyễn Công Trứ , phần khác ta không cảm thấy trong đó sự khoe khoang, sự hợm hĩnh. Dường như đó chỉ là một cách để cái tôi cá nhân dám khẳng định ý thức, tài năng của bản thân, vượt lên khuôn khổ thường tình của thiên hạ. Thế nên có nhà nghiên cứu đã cho rằng : “Giọng văn hơi khoa trương mà không gây khó chịu là bởi nhà thơ rất có ý thức về tài năng và phẩm hạnh của mình”. Vậy bằng giọng điệu tự tin, hài hước như trêu ngươi mà ta thấy quả thật Nguyễn Công Trứ đã rất ngất ngưởng khi ở chốn quan trường.

Nào phải Nguyễn Công Trứ chỉ ngất ngưởng với 28 năm bôn ba chốn quan trường, rời chốn ấy ông vẫn là Uy Viễn tướng công thủa nào, vẫn bản lĩnh, ngang dọc như thủa nào, và hơn hết vẫn ngất ngưởng rất Nguyễn Công Trứ. Thế là giọng điệu như bỡn cợt, trêu ngươi vẫn tiếp tục tuôn trào:

 

 

 

 

 

                             Đô môn giải tổ chi niên,

 

 

 

 

 

                             Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng.

Lại bắt đầu bằng câu thơ chữ Hán đầy trang trọng về kí ức của dấu mốc trở thành một hưu quan. Vậy mà sau giọng điệu trang trọng ấy lại là sự tưng tửng, khoái trí vì sự ngược đời ông mang lại cho thiên hạ: Đạc ngựa bò vàng đeo ngất ngưởng. Không thấy đâu yến tiệc linh đình, chẳng thấy đâu tặng phẩm giàu sang, cũng không thấy cả võng giá nghiêm trang. Trên đường phố chốn kinh kì ấy là một ông già đã 70 tuổi nghênh ngang cưỡi một con bò cái màu vàng mà con bò này lại được đeo đạc ngựa. Không bàn tới những mẩu chuyện tương truyền mà chỉ thế thôi cũng cho thấy đúng là Nguyễn Công Trứ với giọng điệu thản nhiên, tưng tửng kể chuyện khác người của mình một cách đầy tự hào, rõ ràng ông như đang trêu ghẹo, khinh thị cả thế gian kinh kì. Đúng là chất ngất ngưởng rất Nguyễn Công Trứ như lây sang cả con bò vàng của ông.

Tiếp tục mạch thơ, thật đột ngột, giọng thơ chuyển biến sang sự nhẹ nhàng, bâng khuâng, sâu lắng với câu thơ đậm chất trữ tình khi ông để lại đằng sau cả một thời vẫy vùng “Nợ tang bồng vay giả giả vay”, giờ đón ông là những tầng mây trắng của núi Đại Nại quê ông: Kìa núi nọ phau phau mây trắng. Điều đó khiến cho tay kiếm cung thủa nào phút chốc đã nên dạng từ bi. Chút thanh cao mà vô định của thiên nhiên, sự ngộ Đạo muộn màng của bậc khổ hạnh liệu có tồn tại lâu trong tâm trí một người có tính cách mạnh mẽ như Nguyễn Công Trứ?  Này đây:

 

 

 

 

 

                             Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì

                             Bụt cũng nực cười ông ngất ngưởng.

Thật đúng là chỉ trong thể hát nói phóng túng, tự do mà Nguyễn Công Trứ có thể điều chỉnh giọng điệu linh hoạt đến như thế, giờ thì ông lại thủng thẳng, tủm tỉm với lối sống phá cách của mình khi đi chùa lại mang theo cô đầu, đến hiền như Bụt cũng phải cười rằng ông ngất ngưởng. Đó là quả hiện tượng trái khoáy trong giọng kể thản nhiên, bất cần của chính ông.

Vượt lên trên tất cả những dư luận, những lễ giáo của thể chế phong kiến, vượt ra khỏi cả những trói buộc trong tư cách một nhà nho, Nguyễn Công Trứ đã sống theo cách của mình đầy tự do tự tại. Có được lối sống như thế bởi ông có những quan niệm sống hết sức nhẹ nhàng: ông không quan tâm đến chuyện được – mất của bản thân; không bận lòng về việc khen – chê của thiên hạ; có những khi hành lạc nhưng vẫn là con người của cuộc đời – một cuộc đời không vướng tục! Song quan trọng hơn tất cả cuối cùng Nguyễn Công Trứ vẫn là một nhà nho chân chính bởi lí tưởng ông theo đuổi suốt đời là một lòng trung quân, ái quốc, ông tự khẳng định mình là bề tôi trung thành, tài năng như Trái Tuân, Nhạc Phi, Hàn Kì, Phú Bật đời Hán, Tống bên Trung Quốc. Chính vì vậy, Nguyễn Công Trứ dám buông một câu khẳng định chắc nịch đầy vẻ thách thức: Trong triều ai ngất ngưởng như ông! Điều đó đồng nghĩa với việc nhà thơ khẳng định mình là một đại thần ngất ngưởng, không ai trong đám quan lại đương thời nhợt nhạt kia như ông, bằng ông. Với giọng thơ đầy tự tin, tự hào Nguyễn Công Trứ đã đem đến một cái tôi đặc sắc mà vẫn sắt son một lòng với đất nước.

 

 

 

 

 

 

Phải là người có nhân cách, tài năng và bản lĩnh hơn người mới biết sống, dám sống, dám bộc lộ cách sống ấy trước bàn dân thiên hạ. Cũng phải là người có tài thơ của bậc Thủ khoa ngày nào mới tuôn trào bao sắc thái cảm xúc về chất ngất ngưởng của mình, hài hước, hóm hỉnh trêu ngươi đấy mà đáng trân trọng, kính nể biết bao. Nguyễn Công Trứ đã có một cuộc đời thật đáng tự hào như câu đối cuối đời ông viết: “…khắp trời nam bể bắc cũng tung hoành …lấy gió mát trăng trong làm tri thức…”


Các tin khác :
   TÌM KIẾM THÔNG TIN

Ảnh hoạt động



































 

 TIN VẮN

HAPPY NEW YEAR

 

 

 

MỘT VÀI HÌNH ẢNH QUA CÁC NĂM HỌC MỘT VÀI HÌNH ẢNH QUA CÁC NĂM HỌC

 

 
Bản quyền thuộc Trường PTTH Hermann Gmeiner NT
Điện thoại : (058)3837366- (058)3541040 Email : c3hermann@khanhhoa.edu.vn  PSC:(08)22171381